Yapay zekanın 2023 sonrasında yoğun bir şekilde kullanılmaya başlanması, enerji politikalarında yeni bir dönüm noktası oluşturmuştur. Enerji açısından yapay zeka, bir yandan elektrik tüketimini artıran yeni bir sistem üzerinde baskı yaratırken, diğer yandan arz gelişimi, şebeke yönetimi ve yenilenebilirlik süreçlerinde kritik bir araç haline gelmektedir. Enerji ile yapay zeka arasındaki ilişki, birbirine bağımlı iki yönlü bir dinamiktir. Yapay zeka destekli veri merkezleri, elektrik talebinin yeniden şekillenmesinde belirleyici bir faktör olarak öne çıkmaktadır ve enerji arz güvenliği, şebeke altyapısı ile yenilenebilir enerji yatırımlarını uluslararası politik gündemin önemli yerlerine taşımaktadır. Bu çalışmanın amacı, yapay zeka ve veri merkezlerinin elektrik talebi üzerindeki etkisini, ortaya çıkardığı yeni yatırım merkezlerini ve Türkiye özelinde enerji politikasına olan yansımaları analiz etmektir.

Yapay Zekâ, Veri Merkezleri ve Artan Elektrik Talebi

Veri merkezleri, büyük miktarda veriyi işleyen ve yapay zekayı çalıştıran enerji tesisleridir. Bu tesislerin genel elektrik tüketiminin 2025 yılında yaklaşık 485 TWh’ten 2030 yılında 950 TWh’e ulaşarak neredeyse iki katına çıkması ve elektrik talebinin yaklaşık yüzde 3’üne karşılık gelmesi bekleniyor. IEA’nın 2026 analizi de veri merkezlerinin sanayi, elektrikli araçlar ve iklimlendirme faaliyetlerinin yanı sıra elektrikteki talep artışının en önemli faktörlerinden biri haline geldiğini göstermektedir. 

Bölgesel olarak bakıldığında ABD’de 2030 yılına kadar elektrik talebi artışının yaklaşık yarısının veri merkezlerinden kaynaklanacağı tahmin edilmektedir. Avrupa ve Asya’da da veri merkezlerinin hız kazanması, iletim kapasitesi, şebeke bağlantıları ve elektrik fiyatlarını uluslararası gündeme taşımıştır. Microsoft, Google, Amazon ve Meta gibi büyük teknoloji şirketleri enerjiyi iletme modellerini yeniden tasarlamakta; yeni yatırımlarını uzun vadeli yenilenebilir enerji anlaşmalarıyla desteklemekte, ancak doğal gaz ve nükleer seçenekleri de göz ardı etmemektedir. Bununla birlikte, talebin önemli bir kısmının kısa vadede doğal gaz ve kömürle karşılanacağı düşünülmektedir. 

Enerji Dönüşümü ve Yeni Yatırım Alanları

Yapay zekadan kaynaklı oluşan talep artışı, bir yandan arz tarafında da yeni yatırım alanları yaratmaya başlamıştır. Diğer yandan bu süreçte yapay zekanın kendisi de bir araç olarak kullanılmaya başlanmıştır. Yapay zeka; yenilenebilir enerji üretim tahmini, karbon yakalama ve depolama, enerji ticareti, akıllı binalar, petrol ve doğal gaz arama faaliyetleri ile nükleer santrallerin izlenmesi gibi alanlarda verimliliği artırmaktadır. 

Bu bağlamda yenilenebilir enerji yatırımları kritik bir alan olarak öne çıkmaktadır. IRENA’nın 1,5°C Senaryosu, küresel yenilenebilir enerji kapasitesinin 2030 yılında 11.174 GW ve 2050 yılında 33.216 GW seviyesine ulaşması gerektiğini ortaya koymaktadır. Bu hedefe ulaşmak için 2024 ile 2030 arasında yılda ortalama 1.044 GW yenilenebilir kapasite eklenmesi gerekmektedir; bu rakam 2023’teki 473 GW’lık rekor seviyenin yaklaşık iki katına karşılık gelmektedir. Batarya depolama sistemleri ve akıllı şebeke yatırımları, her 10 MW yenilenebilir kapasite için 1-2 MW depolama ihtiyacı düşüncesiyle, dönüşümün ayrılmaz bileşenleri olarak değerlendirilmelidir. 

Türkiye Açısından Değerlendirme

Türkiye’nin elektrik talebi yapısal olarak artmaktadır: 2020 yılında 306,1 TWh olan tüketimin, 2035 yılına kadar yıllık ortalama %3,5 artışla 510,5 TWh’e ulaşması düşünülüyor. Plana göre 2035’te elektrik kurulu gücünün %64,7’sinin yenilenebilir kaynaklardan oluşması; rüzgârın 29,6 GW’a, güneşin 52,9 GW’a ulaşması hedeflenmektedir. Üretimde yenilenebilir payı %54,8’e, kesintili yenilenebilir kaynakların payı ise %34,2’ye yükselecektir.

Esneklik gereksiniminin karşılanması için 2035’e kadar 7,5 GW batarya kapasitesi, 5,0 GW elektrolizör kapasitesi ve 1,7 GW talep katılımı hedeflenmektedir. Jeopolitik konumu ve büyüyen dijital ekonomisiyle Türkiye, veri merkezi yatırımları açısından önemli bir fırsata sahiptir. Ancak bunun için elektrik kurulu gücünün sürdürülebilir kaynaklardan karşılanması ve şebeke altyapısının güçlendirilmesi önemli ön koşullardır. Mevcut üretimde doğal gaz ve kömürün ağırlığı, kısa vadede karbon emisyonu artışı riskini beraberinde getirmektedir. 

Sonuç

Yapay zeka, enerji sektöründe hem yeni bir tüketim alanı hem de dönüşümü hızlandıran bir teknoloji olarak ikili bir karakter sunmaktadır. Küresel elektrik talebinin 2030 yılına kadar yıllık ortalama %3,6 oranında büyümesi tahmin edilirken, veri merkezlerinin 2030’da 950 TWh’e ulaşacak tüketimi bu büyümenin önemli bir bileşenini oluşturmaktadır. Bu çerçevede yenilenebilir enerji, batarya depolama, akıllı şebekeler ve hidrojen stratejik yatırım alanları olarak ön plana çıkmakta; IRENA, 2030’a kadar 11.174 GW yenilenebilir kapasiteye ulaşılması durumunda dönüşümün mümkün olacağını vurgulamaktadır.

Türkiye için Ulusal Enerji Planı, 2035’te %64,7 yenilenebilir kurulu güç payı, 7,5 GW batarya ve 5,0 GW elektrolizör kapasitesi hedefleriyle dönüşüme hazırlanmaktadır. Ancak veri merkezi yatırımlarının hızla arttığı bir dönemde şebeke esnekliği, dijitalleşme ve uluslararası iş birliği alanlarında daha hızlı hareket edilmesi gerekmektedir. Yapay zekayı yalnızca tüketim sorunu olarak değil, dönüşümün hızlandırıcısı olarak şekillendiren ve uluslararası iş birliğini ön plana çıkaran bir politika mimarisi, enerji güvenliği ve sürdürülebilirlik hedeflerinin gerçekleştirilmesi için zorunludur.

İlayda Erkoca

Kaynakça

International Renewable Energy Agency (IRENA). (2024). World Energy Transitions Outlook 2024: 1,5°C Pathway. Abu Dhabi.

T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. (2022). Türkiye Ulusal Enerji Planı 2022. Ankara.

International Energy Agency (IEA). (2025, 10 Nisan). Energy and AI- Analysis. https://www.iea.org/reports/energy-and-ai

International Energy Agency (IEA). (2026, 6 Şubat). Electricity 2026- Analysis. https://www.iea.org/reports/electricity-2026

Çağatay, G. (2026, 25 Temmuz). Yapay zeka küresel elektrik talebini şekillendirirken enerjide yeni yatırım alanlarını ortaya çıkarıyor. Anadolu Ajansı (AA) Enerji Terminali.

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) İklim ve Çevre Portalı. (2023, 9 Ocak).

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı- Türkiye Ulusal Enerji planı. https://iklim.tobb.org.tr/index.php/dokuman/316-enerji-ve-tabii-kaynaklar-bakanligi-turkiye-ulusal-enerji-plani