Yapısal Bir Dönüşümün Eşiğinde

Türkiye’nin enerji politikasında son bir yılda gözlemlenen gelişmeler, ülkenin uluslararası enerji sisteminde konumlandığı yeri kalıcı biçimde değiştirmektedir. Yirminci yüzyılın büyük bölümünde ithal enerjiye bağımlı, arz güvenliğini büyük ölçüde dışsal aktörlerin kararlarına terk etmiş bir ülke profili sunan Türkiye, bugün hem yerli üretim kapasitesinde hem de uluslararası ortaklık ağında eş zamanlı ve birbirini besleyen bir dönüşüm geçirmektedir. Bu dönüşümün anlaşılabilmesi için onu tek bir haber akışı olarak değil, iki paralel sürecin bileşimi olarak okumak gerekmektedir. Bir yandan Karadeniz’deki Sakarya Gaz Sahası’nda üretim hızlanmakta, diğer yandan Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı’nın (TPAO) yurt dışındaki arama ve üretim ortaklıkları genişlemektedir. Bu iki sürecin birlikte değerlendirilmesi, Türkiye’nin enerjide edilgen tüketici konumundan üretici ve pay sahibi bir aktöre doğru evrildiğini ortaya koymaktadır.

Bağımlılığın Aşamalı Olarak Ortadan Kaldırılması

Bu dönüşümün ilk ve en somut ayağını Sakarya Gaz Sahası oluşturmaktadır. 2020 yılındaki keşfinden bu yana Cumhuriyet tarihinin en büyük doğal gaz keşfi olarak kayıtlara geçen saha, kısa sürede üretime alınmış ve istikrarlı bir büyüme çizgisi izlemiştir. Faz-1 çalışmalarının tamamlanmasıyla günlük üretim yaklaşık 9,5 ila 10 milyon metreküp seviyesine ulaşmış, bu düzey yaklaşık 4 milyon hanenin doğal gaz ihtiyacının yerli kaynaktan karşılanması anlamına gelmektedir. Bu noktada dikkat edilmesi gereken husus, sürecin tek bir üretim sıçramasından ibaret olmayıp, önceden planlanmış bir fazlandırma mantığına dayanmasıdır.

Nitekim Osman Gazi Yüzer Üretim Platformu’nun 30 Ağustos’ta sahaya intikal etmesiyle başlayacak Faz-2 döneminde günlük üretimin 20 milyon metreküpe, yani mevcut düzeyin iki katına çıkarılması ve bu sayede 8 milyon hanenin yerli gaza kavuşturulması hedeflenmektedir. Sürecin nihai aşaması olan Faz-3 ise 2028 yılında ikinci bir yüzer üretim platformunun devreye alınmasıyla hayata geçirilecek ve bu aşamada günlük kapasitenin 40 milyon metreküpe, hane sayısının ise 16 ila 17 milyona ulaşması öngörülmektedir. Bu üç aşamalı takvim, yalnızca teknik bir üretim artışını değil, Türkiye’nin konut gazında ithalata olan yapısal bağımlılığının tarihsel bir dönemin kapanışıyla sona erdirilmesini ifade etmektedir.

Bu tablonun makroekonomik anlamı, sıradan bir tasarruf kaleminin çok ötesindedir. Enerji ithalatı, tarihsel olarak Türkiye’nin cari açığının en oynak ve en büyük bileşeni olmuş, küresel petrol ve gaz fiyatlarındaki dalgalanmalar doğrudan döviz kuru baskısına dönüşmüştür. Dolayısıyla Sakarya’nın konut gazının önemli bir bölümünü karşılar hale gelmesi, bu kırılganlığın yapısal olarak azaltılması anlamına gelmektedir. Bu süreç, dış kaynaklı arz şoklarının Türkiye ekonomisi üzerindeki etkisini sınırlayan bir dayanıklılık mekanizması oluşturmakta ve bu bakımdan geleneksel enerji bağımsızlığı tartışmalarının ötesine geçen bir kavramsallaştırmayı hak etmektedir.

Edilgen Alıcılıktan Üretici Ortaklığa

Dönüşümün ikinci ayağı, kamuoyunda görece daha az tartışılan ancak stratejik önemi bakımından ilkine denk düşen bir süreçtir: TPAO’nun uluslararasılaşma stratejisi. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar’ın yılbaşından itibaren dile getirdiği “Türkiye Petrolleri’ni yurt dışında büyütme” stratejisi kapsamında, TPAO’nun 2028 yılına kadar günlük yaklaşık 500 bin varil petrol ve doğal gaz üretimine ulaşması, sonraki aşamada bu rakamı günlük 1 milyon varile çıkarması hedeflenmektedir. Bu hedefin arka planında, Sakarya’da edinilen derin deniz arama ve üretim tecrübesinin başka coğrafyalara taşınabilir bir kapasiteye dönüştürülmesi yer almaktadır.

Nitekim bu hedefe yönelik somut adımlar, 2026’nın ilk aylarında hız kazanmıştır. Ocak ayında ExxonMobil’in iştiraki ESSO ile Karadeniz ve Akdeniz’de yeni arama alanlarını kapsayan bir mutabakat zaptı imzalanmış, ardından Şubat ayında sırasıyla Chevron ile yurt dışında ortak arama ve üretim, BP ile ise Kerkük başta olmak üzere Irak genelinde işbirliğine yönelik anlaşmalar hayata geçirilmiştir. Bu anlaşmaların dikkat çekici bir özelliği, kısa süre içinde niyet beyanından somut projelere ve doğrudan pay sahipliğine dönüşmüş olmalarıdır. Kerkük ortaklığı, bu dönüşümün en belirgin örneğini oluşturmaktadır.

Bu bağlamda özellikle vurgulanması gereken gelişme, TPAO’nun Bulgaristan’ın Karadeniz’deki münhasır ekonomik bölgesinde yer alan Khan Tervel Blok 1-26 sahasına yüzde 33 payla ortak olmasıdır. Şubat ayında imzalanan bu ortaklık, temmuz sonunda Bulgaristan Bakanlar Kurulu’nun onayıyla resmiyet kazanmıştır. Bu gelişme, Türkiye’nin bir Avrupa Birliği üyesi ülkenin egemenlik sularında fiilen arama faaliyeti yürüten bir ortak konumuna geçtiği ilk örnek olması bakımından hem sembolik hem de stratejik açıdan çift yönlü bir önem taşımaktadır. Zira bu ortaklık, Türkiye’nin yalnızca Orta Doğu ve Afrika gibi geleneksel işbirliği coğrafyalarında değil, doğrudan Avrupa’nın enerji güvenliği denklemi içinde de bir paydaş haline geldiğini göstermektedir.

Aynı dönemde Somali’de başlayan ilk yurt dışı derin deniz sondajı ve Hint Okyanusu üzerinden Pakistan’a yönelen sismik araştırma filosu faaliyetleri de bu genişleme sürecinin bir parçası olarak değerlendirilmelidir. Türkiye bugün altı derin deniz sondaj ve iki sismik araştırma gemisiyle dünyanın en büyük dördüncü enerji filosuna sahiptir. Karadeniz’de biriktirilen teknik kapasitenin dost ve müttefik ülkelerin muhtemel kaynaklarının aranmasına aktarılması, Türkiye’nin uluslararasılaşmasının tesadüfi bir yönelim değil, geliştirilen kapasitenin başından itibaren öngörülen kullanım alanlarından biri olduğunu ortaya koymaktadır.

Jeopolitik Konjonktür ve Hürmüz Boğazı Sınavı

Bu iki ayaklı dönüşümün stratejik önemi, mevcut jeopolitik konjonktürde daha da belirgin hale gelmektedir. Hürmüz Boğazı’nda süregelen gerilim, dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği bu kritik güzergâhta kalıcı bir risk primi oluşturmuş, petrol fiyatları yeniden yükseliş eğilimine girmiştir. Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre küresel petrol talebinde beklenmedik bir yavaşlama gözlenmekte, buna karşılık Avrupa’da toptan elektrik fiyatları yılın ilk yarısında yıllık bazda yüzde 15 oranında artmaktadır. İthalatçı ekonomiler için bu tür arz şokları doğrudan maliyet baskısına ve enflasyonist etkilere dönüşmektedir.

Bu noktada Türkiye’nin konumunu diğer ithalatçı ekonomilerden ayıran unsur, Karadeniz merkezli yerli üretime ve çeşitlendirilmiş uluslararası ortaklıklara dayanan bir enerji mimarisi inşa etmiş olmasıdır. Bu mimari, Hürmüz gibi kırılgan geçiş noktalarına duyulan bağımlılığı azaltarak, tam da bu tür jeopolitik dalgalanmalara karşı bir tampon işlevi görmektedir. Dolayısıyla Sakarya’daki üretim artışı ile TPAO’nun uluslararası ortaklık ağı, birbirinden bağımsız iki başarı hikâyesi olarak değil, aynı dayanıklılık stratejisinin iki tamamlayıcı bileşeni olarak okunmalıdır.

İki Sürecin Bileşimi Olarak Enerji Dayanıklılığı

Sonuç olarak, Türkiye’nin enerji stratejisinde gözlemlenen bu dönüşüm, iki paralel sürecin bileşimi olarak değerlendirilmelidir. Sakarya Gaz Sahası üzerinden yerli üretimin artırılması, ithal edilen hacmi fiziksel olarak azaltmaktadır. TPAO’nun yurt dışı ortaklıkları ise Türkiye’yi ithal etmek zorunda kaldığı kaynağın mülkiyet ve fiyatlandırma sürecine dahil ederek edilgen alıcı konumundan üretici ortak konumuna taşımaktadır. Bu iki sürecin eş zamanlı ilerlemesi, Türkiye’nin enerji güvenliğini artık yalnızca ithalat hacmini azaltmaya değil, üretim ve sahiplik ilişkilerine dayalı bir dayanıklılık mimarisine oturttuğunu göstermektedir. Önümüzdeki on yıl içinde bu iki sürecin olgunlaşması, Türkiye’yi yalnızca bölgesel değil, küresel enerji jeoekonomisinde söz sahibi bir aktör konumuna taşıyacak potansiyeli barındırmaktadır.